poetry, essays and narrativas (copyright ©)

LOCKERBIE

LOCKERBIE


…në Manchester mbërrita aty nga ora 8 e mëngjesit. Ishte e diel. Nëpër qytet, rrugëve e bulevardeve të tij nuk shihej asnjë lëvizje. Në stacion ndaloi autobusi i linjës.

Ishte bosh.

Ndoshta janë akoma duke fjetur”, thashë me vete kur vura re se shoferi fërkoi sytë. Dola nga makina dhe fillova të lëviz pa ditur ku.

Qyteti ishte i qulltë.

Shiu që më shoqëroi sapo u nisa nga Birmingham, akoma vazhdonte. Me aparatin fotografik varur qafës, kërkoja strehat e godinave. Hyra në një bar që i kishte dritat ndezur dhe u ula tek tavolina pranë dritares. I zoti i saj, po pastronte dhe herë pas here, mblidhte qelqe e gjysmë shishesh nëpër dysheme.

-        Ke pasur ndonjë festë mbrëmë, - e pyeta tek s’ja ndaja sytë kovës që po mbushej plotë.

-        Këtë lloj feste kam gati përnatë, - mu përgjigj ai pa ngritur kokën. Nesër, Manchester United luan kundër Tottenham Hotspur dhe gjithë qyteti diskuton formacionin që do të dalë në fushë, - e vazhdoi ai fjalinë duke drejtuar trupin dhe u nis drejt një koshi ku derdhi kovën.

Ktheva kokën nga faqet e mureve mbushur me fotografi të ekipit ndër vite dhe imagjinoja debatet e nxehta që kishin zgjatur ndoshta deri pak minuta më parë.

-        Ç’dëshiron të pish, - më pyeti duke fshirë duart në një peshqir.

-        Kafe, - të lutem.

-        Në lokalin tim, nuk shërbehet kafe.

-        Hëëëm. Më sill….?

-        Bier, Whisky, London Dry Gin…

-        Qysh në mëngjes?

-        Të tjerët sa u larguan, - tha ai dhe tregoi me dorë dyshemenë që tashmë ishte e pastërt.

-        Ata ishin tifozë të Manchester United. Unë jam tifoz i Liverpool, - ju përgjigja duke qeshur.

Ai, pasi më pa thellë në sy, shtrëmbëroi buzët si të mos donte të më thoshte “po ç’të s’ëmës kërkon në një ManU fan-club”.

-        Jam nga Shqipëria, dhe rrugës për Glasgow, mendova të hyja në qytet, - ndërhyra unë kur në sytë e tij vura re hidhërimin. Më sill një bier. Vetëm nëse është prodhim i zonës tuaj. Nuk dua birrë gjermane apo austriake.

Ai, mjekra e thinjur e të cilit vazhdonte deri afër komçës së tretë të këmishës, u kthye te banaku dhe nga vendi ku isha ulur, ndiqja gotën që mbushej deri sa shkuma, filloi të dilte jashte saj.

Pas pak, erdhi dhe ma la atë në tavolinë.

Vura re se shiu kishte pushuar. Me sytë nga qielli që derdhi poshtë disa reze dielli por që u fshehën përsëri mbas reve, piva birrën aq shpejtë saqë nga fyti, më doli një si gromësimë.

-        Uroj të fitoni nesër, - i thashë

Ai, ashtu mbështetur tek banaku siç ishte, me anën e buzëve që mblodhi, donte të më thoshte se nuk ishte i kënaqur me trajerin.

Qyteti kishte filluar të zgjohej. Rrugëve akoma të lagështa, dëgjohej rrëshqitja e rrotave të makinave. Përball meje, kaluan disa djemë me nga një shishe pijesh nëpër duar.

“…do i ketë zbuar pronari i ndonjë lokali”, - thashë me vete kur shihja lëvizjet e këmbëve të tyre si ato të marinarëve në detin plotë tallaze.

Pas pak, shiu filloi përsëri dhe më shoqëroi gjatë gjithë rrugës. Highway M6 ishte e qetë. Nga dritarja shihja pamjet pranë dhe herë pas here, ndaloja për të fotografuar. Pak kohë pasi kisha hyrë në Skoci, lexova tabelën që tregonte se, pas 5 miljesh, ndodhej qyteti Lockerbie.
Instiktivisht, ula shpejtësinë dhe me vete, fillova të thosha “Locekerbie, Lockerbie, Lockerbie”.
Ku e kam dëgjuar këtë...?
Me mendimet akoma të paqarta në kokë më doli përsëri tabela tjetër përpara e cila tregoi se pas 1.5 miljesh, ishte dalja për atje.

Mu kujtua...
...mu kujtua ajo që kishte ndodhur në vitin 1988, në 21 dhjetor, kur, një avion i PANAM, (Pan American World Airways) me 243 pasagjer, shpërtheu në 10.000 metra lartësi dhe ra mbi qytet duke vrarë dhe aty dhjetra të tjerë. 
Ishte i pari akt terrorist me një avion. 
Ktheva timonin dhe dola nga autostrada. Vazhdova udhëtimin për aty duke parë me kureshtje çdo gjë që më dilte përpara, lexova tabelën në të cilën shkruhej ”Welcome in Lockerbie”.

Po më krijohej përshtypja se ishte qytet i vogël. Një rrugë që duhet të ishte kryesore dhe anës saj, shtëpi dy katëshe që në ndryshim me ato nëpër Angli, ishin të bardha. Ndalova përballë kishës dhe dola nga makina duke lëvizur pa ndonjë ide e mbajtur sytë çative se mos vallë, edhe pas 30 vitesh, dilte tym nga djegja e tyre.

Një qetësi e bezdisshme shoqëronte rrugët, lokalet, si dhe shtëpitë. Hyra në kishën përballë se mos lexoja gjë për ngjarjen e ndodhur dhe sa hapa portën, pashë që gati gjithë qyteti ishte brenda. Aq shumë u habita sa kjo ju ra në sy besimtarëve. Mu kujtua ajo e diel qershori në vitin 2004 kur nëpër malet Karpate, nga kureshtja për të parë një kishë që mu duk e braktisur e gati në të shembur pranë disa varreve pa emra, hapa me forcë portën e saj dhe, ashtu me pantallona të shkurtra e zbathur siç isha, hyra brenda duke çuditur besimtarët e ndarë gratë në një anë e burrat në anën tjetër të cilët, me një buzëqeshje të lehtë, më ftuan të ulesha dhe unë për të dëgjuar priftin e tyre që me një zë si ta kishte shpërndarë orkestrën sinfonike nëpër fyt, këndonte meshën e të dielës.

Ishte hera e parë që përjetoja një meshë anglikane. Ndejta pak aty dhe dola përsëri jashtë. Një burrë me biçikletë e veshur me rroba kundër shiut po kalonte.

-        Dini gjë ju lutem nëse ka ndonjë memorial kushtuar tragjedisë së 30 viteve më parë, - e pyeta.

Ai, ndaloi dhe duke parë targat e makinës pranë meje, buzëqeshi. Pa zbritur nga biçikleta, kthehu trupin nga rruga nga e cila kishte ardhur dhe më tha se tek rrugica e parafundit, duhet të kthehesha djathtas e vazhdoja deri sa të më dilnin përpara varrezat e qytetit ku ishte ndërtuar dhe përkujtimorja në kujtim të tyre. 

Kustodi i varrezave, një burrë tejet i moshuar me flokë e mjekër të bardhë, qysh në fillim më la përshtypjen se sapo kishte dalë nga njëri a priste të hynte në një prej varreve aty pranë. Me një anglishte gati të përgjysmuar, kuptova vetëm “Garden of Remembrance”, kur drejtoi dorën për nga parcela me varret e atëhershme.

Fillova të lexoja shkrimet nëpër pllakat e zeza prej mermeri. Emrat e tyre. Moshën e tyre dhe pa mendje, po rikonstruktoja ngjarjen. Llahtarin që përjetuan ata sipër dhe ata poshtë, në qytet,  kur pjesë të avionit ranë mbi çatitë e tyre në momentin që ata sapo ishin ulur për të ngrënë darkë por që paskësh qenë “Darka e fundit” për ta.

Tek lulishtja, lulet ishin të porsambjella. Pranë varreve të freskëta.

Siç duket, përpara se të shkonin për tu falur, paskan qenë këtu”, thashë me vete duke risjellë nëpër mendje burrat e gratë që kishin mbushur kishën.

Në Glasgow mbërrita aty nga ora 17. Qyteti gumëzhinte nga lëvizjet e makinave rrugës dhe njerëzve trotuarit.

Të nesërmen, rrugës për Highland, në radio, dëgjova se Tottenham Hotspur kishte fituar 3-0 në Manchester dhe duke shikuar liqenet dhe kështjellat që më dilnin përpara, imagjinoja pronarin e lokalit duke mbledhur copa shisheh e ndoshta xhamat e thyera të dritares pranë së cilës unë, i qetë, pija birrën dhe prisja të hapej koha për të shititur rrugëve të qytetit.

 

Fate Velaj - Edinburgh, 29.8.2018